ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನಿಗಳ‌ ಭೂತಾನ್ ಭೇಟಿ: ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆಯ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿ

ಭೂತಾನ್ ಪ್ರಧಾನಿ ಡಾ.ಲೋಟೇ ತ್ಶೆರಿಂಗ್ ಅವರ ಆಹ್ವಾನದ ಮೇರೆಗೆ ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಅವರು ಥಿಂಫುಗೆ ಎರಡು ದಿನಗಳ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು. ಅವರೊಂದಿಗೆ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ನಿಯೋಗವೂ ಇತ್ತು. ಶ್ರೀ ಮೋದಿಯವರು ಎರಡನೇ ಬಾರಿಗೆ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಭೂತಾನ್ಬಣ್ಣಿಸಿದರು. ಮೊದಲ ಅಧಿಕೃತ ಭೇಟಿ ಮತ್ತು ಕಳೆದ ಐದು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಭೂತಾನ್ ಗೆ ಎರಡನೇ ಬಾರಿ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು. ಸತತ ಎರಡನೇ ಬಾರಿಗೆ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ, ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನಿ ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಂಕಾಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದರು. ನೆರೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ನೀಡಿರುವ ಈ ಭೇಟಿಗಳು ಭಾರತವು ತನ್ನ ‘ನೆರೆಹೊರೆಯ ಮೊದಲು' ನೀತಿಗೆ ಹೊಸ ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ (ಜೆ & ಕೆ) ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಿಸುವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ತಟಸ್ಥಗೊಳಿಸಲು ಭಾರತವು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿರುವಾಗ ಭೂತಾನ್ ಭೇಟಿ ಸಂಭವಿಸಿದೆ. ಈ ಹಿಂದೆ, ಭೂತಾನ್ ಜೆ & ಕೆ ಯ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವ ಭಾರತದ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿ, ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ ಮತ್ತು ದೂರಾಗಾಮಿ ಎಂದು ಕರೆದಿದೆ. ಜೆ & ಕೆ ಕೇವಲ ಭಾರತದ ಆಂತರಿಕ ವಿಷಯ ಎಂದು ಅದು ಗುರುತಿಸಿತ್ತು.

ಭಾರತದೊಂದಿಗಿನ ವಿಶೇಷ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಭೂತಾನ್ ಭೇಟಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿತು. ಶ್ರೀ ಮೋದಿ ಅವರನ್ನು ಭೂತಾನ್ ಪ್ರಧಾನಿ ಡಾ. ತ್ಶೆರಿಂಗ್ ಅವರು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. ಪ್ರಧಾನಿ ಮೋದಿ ಭೂತಾನ್ ರಾಜ ಮತ್ತು ರಾಣಿಯನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು. ಶ್ರೀ ಮೋದಿ ಅವರು ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಭಾರತದ “ನೆರೆಹೊರೆಯ ಮೊದಲ” ನೀತಿಯ ಕೇಂದ್ರ ಆಧಾರಸ್ತಂಭ ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದರು.

ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಧಾನಿ ಭೂತಾನ್ ಪ್ರಧಾನಿಯೊಂದಿಗೆ ನಿಯೋಗ ಮಟ್ಟದ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಿದರು. ಭಾರತ-ಭೂತಾನ್ ಸಹಭಾಗಿತ್ವವನ್ನು ಹಲವಾರು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಲಾಯಿತು. ಶ್ರೀ ಮೋದಿ ಅವರು ಭೂತಾನ್‌ನ ಇತರ ಹಿರಿಯ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷದ ನಾಯಕಿ ಡಾ. ಪೆಮಾ ಗಯಾಮ್‌ಶೋ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಂವಹನ ನಡೆಸಿದರು. ಭೂತಾನ್‌ನ ರಾಯಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಧಾನಿ ಭಾಷಣ ಮಾಡಿದರು.

ಈ ಭೇಟಿ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಭೂತಾನ್ ನಡುವಿನ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಹೊಸ ಆವೇಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು, ಭೂತಾನ್ ಪ್ರಧಾನಿ ತ್ಶೆರಿಂಗ್ ಅವರು ಡಿಸೆಂಬರ್ 2018 ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ವಿದೇಶ ಪ್ರವಾಸವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡರು. 2019 ರ ಮೇನಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಸರ್ಕಾರ ರಚನೆಯಾದ ಕೂಡಲೇ, ಭಾರತದ ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವ ಡಾ.ಎಸ್. ಜೈಶಂಕರ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿ ಭೂತಾನ್ ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದರು.

ಭೂತಾನ್ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ನಡುವೆ 1968 ರಲ್ಲಿ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದಾಗಿನಿಂದ, ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿ ನೆರೆಹೊರೆಯ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು ಪರಸ್ಪರ ನಂಬಿಕೆ, ತಿಳುವಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಬುದ್ಧತೆಯಿಂದ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. 1949 ರಲ್ಲಿ ಸಹಿ ಹಾಕಿದ ಭಾರತ-ಭೂತಾನ್ ಸ್ನೇಹ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರ ಒಪ್ಪಂದವು (ಫೆಬ್ರವರಿ 2007 ರಲ್ಲಿ ನವೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ) ಸಂಬಂಧದ ಆಧಾರ ಸ್ತಂಭವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ. ಮುಕ್ತ ಗಡಿ, ಭದ್ರತಾ ಸಹಕಾರ ಮತ್ತು ಜನರಿಂದ ಜನರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಗಾಢ ವಾಗಿಸುವಂತಹ ವಿಶೇಷ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಇದು ಅನುಕೂಲ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಎರಡೂ ದೇಶಗಳು ಪರಸ್ಪರರ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ, ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಬಲವರ್ಧನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಶಾಂತಿಯತ್ತ ತಮ್ಮ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಸಮಾನ ಪಾಲುದಾರರೆಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

ಜಲ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು, ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಸಾಗಣೆ, ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಕಾರ, ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಗಡಿ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮುಂತಾದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಉಭಯ ದೇಶಗಳ ನಡುವೆ ಅನೇಕ ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿವೆ. ಭಾರತವು ಅತಿದೊಡ್ಡ ವ್ಯಾಪಾರ ಪಾಲುದಾರ (ಭೂತಾನ್‌ನ ಒಟ್ಟು ಆಮದಿನ ಶೇಕಡಾ 82 ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು) ಮತ್ತು ಭೂತಾನ್‌ನ ಹೂಡಿಕೆದಾರ. ಇದು 2000 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಮೂಲಕ ನಾಲ್ಕು ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದೆ.

ಈ ಭೇಟಿಯಲ್ಲಿ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧನೆ, ವಿದ್ಯುತ್ ಖರೀದಿ ಒಪ್ಪಂದ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ಸಹಕಾರ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಒಪ್ಪಂದಗಳಿಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಲಾಯಿತು. ಇದಲ್ಲದೆ ಉಭಯ ನಾಯಕರು ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಮಂಗ್‌ಡೆಚು ಹೈಡಲ್ ಯೋಜನೆ, ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ ಉಪಗ್ರಹದ ಭೂ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಭೂತಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ರುಪೇ ಕಾರ್ಡ್ ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. 

ಭಾರತದಿಂದ ಎಲ್‌ಪಿಜಿ ಸರಬರಾಜನ್ನು ತಿಂಗಳಿಗೆ 700 ರಿಂದ 1000 ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಟನ್‌ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಮೋದಿ ಘೋಷಿಸಿದರು. ಸಾರ್ಕ್ ಕರೆನ್ಸಿ ಸ್ವಾಪ್ ಫ್ರೇಮ್ವರ್ಕ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಹೆಚ್ಚುವರಿ $ 100 ಮಿಲಿಯನ್ ಭೂತಾನ್ ಲಭ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಭೂತಾನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಬಹು-ಶಿಸ್ತಿನ ಸೂಪರ್-ಸ್ಪೆಷಾಲಿಟಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಡಾ. ತ್ಯೆರಿಂಗ್ ಅವರ ಕನಸು.

ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯ ಭೇಟಿಯು ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಉಭಯ ದೇಶಗಳ ನಡುವೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸುವ ಅಶಯ ಹೊಂದಿದೆ. ಉಭಯ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಗಳು ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಮುನ್ನಡೆಸಲು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸಿದರು. ಒನ್-ಒನ್ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ, ಉಭಯ ನಾಯಕರು ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ, ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ, ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಹಕಾರ, ಭೂತಾನ್‌ನ ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಭಾರತದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಚರ್ಚಿಸಿದರು.

ಬರಹ: ಡಾ. ನಿಹಾರ್ ಆರ್ ನಾಯಕ್, ಭೂತಾನ್ ಬಗ್ಗೆಗಿನ ವಿಶ್ಲೇಷಕ