ಭಾರತ-ನೇಪಾಳ ಸಂಬಂಧ ಹೊಸ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ

ಕಠ್ಮಂಡುವಿನಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನಡೆದ ಭಾರತ ನೇಪಾಳ ಜಂಟಿ ಆಯೋಗದ 5ನೇ ಸಭೆಯು ಸಂಪರ್ಕ, ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ, ವ್ಯಾಪಾರ, ಸಾರಿಗೆ, ವಿದ್ಯುತ್, ಜಲ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಮೇಲೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಗಮನ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿ, ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳ ಕುರಿತು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದೆ.

ಸಭೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಉಭಯ ದೇಶಗಳ ವಿದೇಶಾಂಗ ಮಂತ್ರಿಗಳು ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಭಾರತದ ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವ ಡಾ.ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ ಜೈಶಂಕರ್ ಅವರು ಪರಸ್ಪರ ಆಸಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ನಾಯಕರೊಂದಿಗೆ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಸಿದ ನಂತರ ಢಾಕಾದಿಂದ ಕಠ್ಮಂಡುವಿಗೆ ತೆರಳಿದರು.

ಜಂಟಿ ಆಯೋಗದ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಡಾ. ಜೈಶಂಕರ್ ನೇಪಾಳ ಪ್ರಧಾನಿ ಕೆ.ಪಿ. ಶರ್ಮಾ ಒಲಿ ಹಾಜರಿದ್ದರು. ಈ ವರ್ಷದ ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಅವರು ಮರು ಆಯ್ಕೆಯಾದ ನಂತರ ಭಾರತೀಯ ಮಂತ್ರಿಯೊಬ್ಬರು ನೇಪಾಳಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಮೊದಲ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಪ್ರವಾಸ ಇದಾಗಿದೆ. ಕಳೆದ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಭೇಟಿಗಳ ವಿನಿಮಯದ ನಂತರ ನೇಪಾಳ-ಭಾರತ ಸಂಬಂಧಗಳ ಒಟ್ಟಾರೆ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಆವೇಗದ ಬಗ್ಗೆ ಜಂಟಿ ಆಯೋಗವು ಸಂತೋಷ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದೆ ಎಂದು ನೇಪಾಳದ ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯದ ಹೇಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕಳೆದ ವರ್ಷ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನಿ ಒಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದರು ಮತ್ತು ನಂತರ 2018 ರ ಮೇ ಮತ್ತು ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನಿ ಮೋದಿ ಅವರು ಸತತ ಎರಡು ಬಾರಿ ನೇಪಾಳಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದರು.

ಭಾರತವು ಮೋತಿಹಾರಿ- ಅಮ್ಲೆಖ್‌ಗುಂಜ್ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಪೈಪ್‌ಲೈನ್‌ಗೆ ನೆರವು ನೀಡಿತು ಮತ್ತು ನುವಾಕೋಟ್ ಮತ್ತು ಗೂರ್ಖಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿನ ಭೂಕಂಪನ ನಂತರದ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಜಂಟಿ ಆಯೋಗವು ತಿಳಿಸಿದೆ. ಇಬ್ಬರು ಮಂತ್ರಿಗಳ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ವಸತಿ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಅನುದಾನ ನೀಡುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಭಾರತ 2.45 ಬಿಲಿಯನ್ ನೇಪಾಳಿ ರೂಪಾಯಿ ಚೆಕ್ ಅನ್ನು ನೇಪಾಳಕ್ಕೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಿತು. ನೇಪಾಳದ ತೆರೈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ 500 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳ ಬದ್ಧತೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ 80.71 ಕೋಟಿ ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿಗಳ ಮತ್ತೊಂದು ಚೆಕ್ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ತೆರೈ ಪ್ರದೇಶದ ‘ಹುಲಾಕಿ’ ರಸ್ತೆಗಳ ನಾಲ್ಕು ವಿಭಾಗಗಳು ಉದ್ಘಾಟನೆಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ.

ಆಹಾರ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಇಲಾಖೆ ಮತ್ತು ನೇಪಾಳದ ಗುಣಮಟ್ಟ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಮಾನದಂಡಗಳ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ನಡುವಿನ ಆಹಾರ ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಮಾನದಂಡಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳುವಳಿಕೆ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರು ಮಂತ್ರಿಗಳ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.

ಸಭೆಯ ಸಹ-ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸಿದ್ದ ಡಾ.ಜೈಶಂಕರ್ ಮತ್ತು ನೇಪಾಳದ ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವ ಪ್ರದೀಪ್ ಗಯವಾಲಿ ಇಬ್ಬರೂ ಜಯನಗರ-ಜನಕ್ಪುರ ಮತ್ತು ಜೋಗಬಾನಿ-ಬಿರಾಟ್ನಗರ್ ವಿಭಾಗಗಳ ಗಡಿಯಾಚೆಗಿನ ರೈಲ್ವೆ ಯೋಜನೆಗಳು ಮತ್ತು ಬಿರತ್ನಗರದಲ್ಲಿ ಸಮಗ್ರ ಚೆಕ್ ಪೋಸ್ಟ್ನಲ್ಲಿನ ಪ್ರಗತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ತೃಪ್ತಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ಪ್ರಧಾನಿ ಓಲಿ ಅವರು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಿದ ಮೂರು ಹೊಸ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಪ್ರಗತಿ, ರಕ್ಸೌಲ್-ಕಠ್ಮಂಡು ವಿದ್ಯುದ್ದೀಕೃತ ರೈಲು ಮಾರ್ಗ, ಒಳನಾಡಿನ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಸಹಭಾಗಿತ್ವವನ್ನು ಅವರು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದರು. ರಕ್ಸೌಲ್-ಕಠ್ಮಂಡು ರೈಲು ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕಾಗಿ ಭಾರತ ನೇಪಾಳದ ಜಂಟಿ ತಂಡಗಳು ಪೂರ್ವ-ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯತಾ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ್ದು, ನೇಪಾಳದ ನಾರಾಯಣಿ ಮತ್ತು ಕೋಸಿ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ಹಡಗುಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಒಳನಾಡಿನ ಜಲಮಾರ್ಗ ಯೋಜನೆಗೆ ಜಂಟಿ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಚುರುಕುಗೊಂಡಿವೆ.

ಉಭಯ ಸಚಿವರು 1950 ರ ಭಾರತ-ನೇಪಾಳ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹ ಒಪ್ಪಂದ ಮತ್ತು ನೇಪಾಳ-ಭಾರತ ಸಂಬಂಧಗಳ ಕುರಿತಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಗುಂಪಿನ ವರದಿಯನ್ನು ಉಭಯ ದೇಶಗಳ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಸಾರಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದಗಳು ಮತ್ತು ಒಪ್ಪಂದಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆಯ ಆರಂಭಿಕ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಗಡಿ ದಾಟುವ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ, ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ನವೀಕರಣ, ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಎರಡೂ ಕಡೆಯವರು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು.

ನೇಪಾಳ ಭಾರತದ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಮರುಕಳಿಸಿರುವ ಪ್ರವಾಹ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಹದ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ಗಂಭೀರ ಕಳವಳವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ ಜಂಟಿ ಆಯೋಗವು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುವ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಜಂಟಿ ತಂಡವು ನೀಡಿದ ಶಿಫಾರಸುಗಳ ಮೇಲೆ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿತು.

ನೇಪಾಳ ಭಾರತ ಜಂಟಿ ಆಯೋಗದ ಸಭೆ ಸುಮಾರು ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ನಡೆಯಿತು, ಕೊನೆಯದು 2016 ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದಿತ್ತು. ಜಂಟಿ ಆಯೋಗದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು 1987 ರಲ್ಲಿ ಉಭಯ ದೇಶಗಳು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದವು. ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಹಕಾರ ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯವಾಗಿತ್ತು.

ಕಠ್ಮಂಡುವಿಗೆ ಭೇಟಿ ಬಳಿಕ, ಭಾರತೀಯ ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವರು ನವದೆಹಲಿಗೆ ತೆರಳುವ ಮೊದಲು ನೇಪಾಳ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಬಿದ್ಯಾ ದೇವಿ ಭಂಡಾರಿ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದರು. ಜಂಟಿ ಆಯೋಗದ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಉಭಯ ಕಡೆಯವರು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ ಬದ್ಧತೆಯು ಭಾರತ ನೇಪಾಳ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಸ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.

ಲೇಖನ : ರತನ್ ಸಲ್ದಿ, ರಾಜಕೀಯ ವಿಶ್ಲೇಷಕರು